Riccardo Giacconi
1931–2018, Genova, Ý, San Diego, California, Hoa Kỳ
Nhà vật lý người Ý-Mỹ, 'cha đẻ của thiên văn tia X' — phát hiện nguồn tia X vũ trụ đầu tiên và nền tia X ngoài hệ thống.
Giacconi lấy bằng tiến sĩ vật lý tại Milan năm 1954 rồi sang Mỹ năm 1956, làm việc tại Indiana và Princeton trước khi vào công ty American Science and Engineering năm 1959 — nơi ông dẫn chương trình thiên văn tia X.
Năm 1962, tên lửa của ông phát hiện Sco X-1, nguồn tia X đầu tiên ngoài Mặt Trời, cùng nền tia X lan tỏa. Ông sau đó lãnh đạo vệ tinh Uhuru (1970), kính Einstein (1978), rồi là giám đốc đầu tiên của Viện Khoa học Kính thiên văn Không gian điều hành Hubble (1981), và giám đốc ESO xây VLT. Ông nhận Nobel 2002.
Công trình đoạt giải Nobel
Tia X từ vũ trụ bị khí quyển hấp thụ hết nên phải bay lên không gian. Ngày 12/6/1962, Giacconi, Gursky, Paolini và Rossi phóng tên lửa Aerobee mang ba đếm Geiger lên quỹ đạo đạn 80 giây — và ghi được nguồn tia X rực rỡ trong chòm Thiên Hạt (Sco X-1) cùng một nền nhiễu tia X đồng nhất từ mọi hướng.
Kết quả này, công bố trong Physical Review Letters, mở ra thiên văn tia X: các nguồn hóa ra là sao neutron và hố đen đang nuốt vật chất; nền lan tỏa là tổng hợp của vô số hố đen siêu khối lượng xa xôi. Từ Uhuru tới Einstein, Chandra và XMM-Newton, toàn bộ ngành nghiên cứu 'vũ trụ nóng' bắt nguồn từ 5 phút bay đó. Nobel 2002 vinh danh 'đóng góp tiên phong cho vật lý thiên văn, dẫn tới phát hiện các nguồn tia X vũ trụ'.
Nơi làm việc: Đại học Johns Hopkins, Viện Khoa học Kính thiên văn Không gian
Italy, Hoa Kỳ