Masatoshi Koshiba
1926–2020, Toyohashi, Nhật Bản, Tokyo, Nhật Bản
Nhà vật lý người Nhật, người đứng đầu Kamiokande — thiết bị ghi nhận neutrino từ siêu tân tinh SN 1987A, khẳng định ngành thiên văn neutrino.
Koshiba tốt nghiệp Đại học Tokyo năm 1951, lấy bằng tiến sĩ tại Rochester năm 1955 rồi trở về Tokyo làm giáo sư. Ông xây dựng Kamiokande trong mỏ kẽm Kamioka — ban đầu để tìm phân rã proton, nhưng thiết bị nước Cherenkov 3.000 tấn này hóa ra là máy đo neutrino lý tưởng.
Ngày 23 tháng 2 năm 1987, Kamiokande ghi nhận 11 neutrino từ siêu tân tinh SN 1987A — lần đầu neutrino từ ngoài Hệ Mặt Trời được phát hiện, xác nhận lý thuyết sụp đổ lõi. Thiết bị cũng xác nhận thiếu hụt neutrino Mặt Trời của Davis và sau này là Super-Kamiokande chứng minh dao động neutrino. Ông nhận Nobel 2002.
Công trình đoạt giải Nobel
Kamiokande — 'Kamioka Nucleon Decay Experiment' — là một bồn nước siêu sạch 3.000 tấn dưới 1.000 m đá, lót hàng nghìn ống nhân quang ghi lại chớp Cherenkov khi neutrino va chạm với nước. Thiết bị đo thông lượng neutrino Mặt Trời và xác nhận kết quả 'mất mát' của Davis bằng một phương pháp hoàn toàn khác.
Đỉnh cao là ngày 23/2/1987: 12 xung neutrino (11 tại Kamiokande) từ siêu tân tinh SN 1987A trong Đám mây Magellan Lớn đến trước ánh sáng, đúng như lý thuyết sụp đổ trọng lực dự đoán — hầu hết năng lượng siêu tân tinh thoát ra dưới dạng neutrino. Đây là sự kiện khai sinh thiên văn neutrino thực nghiệm; dữ liệu Kamiokande còn đặt nền cho phát hiện dao động neutrino của Super-Kamiokande (1998, giải Nobel 2015 cho Kajita).
Nơi làm việc: Đại học Tokyo
Nhật Bản