Toshihide Maskawa
1940–2021, Nagoya, Nhật Bản, Kyoto, Nhật Bản
Nhà vật lý lý thuyết người Nhật, đồng tác giả ma trận CKM — lý thuyết đòi hỏi quark thứ ba để giải thích vi phạm CP trong kaon.
Maskawa học và lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Nagoya (1967), rồi về Viện Yukawa thuộc Đại học Kyoto, nơi ông làm việc phần lớn sự nghiệp và từng là viện trưởng.
Năm 1973, cùng Makoto Kobayashi, ông xây dựng ma trận trộn 3×3 cho ba thế hệ quark với một pha phức gây vi phạm CP — nổi tiếng là ông không nói tiếng Anh khi đó và bài báo được Kobayashi viết tiếng Anh. Dự đoán quark bottom và top được xác nhận; ông nhận Nobel 2008 và là người đầu tiên phát biểu nhận giải bằng tiếng Nhật.
Công trình đoạt giải Nobel
Ma trận Cabibbo 2×2 chỉ trộn hai thế hệ quark đầu (u–c với d–s) bằng một góc thực — không chỗ cho pha phức, nên không giải thích được vi phạm CP thấy trong kaon. Kobayashi và Maskawa chứng minh năm 1973 rằng nếu có ba thế hệ, ma trận trộn V_CKM có bốn tham số độc lập: ba góc và một pha phức δ — và chỉ cần pha này khác 0 là CP bị vi phạm một cách 'được lập trình sẵn' trong tương tác yếu.
Mô hình đã dự đoán chính xác tỷ lệ vi phạm CP trong meson K và B, độ sống các meson B, và lý giải phần lớn chênh lệch vật chất–phản vật chất trên bàn thí nghiệm — dù chưa đủ để giải thích bất đối xứng vật chất vũ trụ. Nobel 2008 chia đôi: nửa cho Nambu (phá vỡ tự phát), nửa cho Kobayashi–Maskawa.
Nơi làm việc: Đại học Kyoto, Viện Vật lý Hạt nhân và Hạt Yukawa
Nhật Bản