Physic Labs

Điện học – Từ học

Điện tích và định luật Coulomb

Vật mang điện cùng dấu đẩy nhau, trái dấu hút nhau; lực giữa hai điện tích điểm giảm theo bình phương khoảng cách.

Điện tích là tính chất của vật gây ra tương tác điện. Có hai dấu điện tích: dương và âm. Qua thí nghiệm, ta thấy các điện tích cùng dấu đẩy nhau, trái dấu hút nhau; điện tích được bảo toàn trong một hệ cô lập.

F=k ∣q1q2∣r2,k=14πε0≈8.99×109 N m2/C2F = k\,\frac{|q_1q_2|}{r^2}, \qquad k=\frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\approx 8.99\times10^9\ {\rm N\,m^2/C^2}

Định nghĩa: Điện tích và lực điện

Điện tích qq đo bằng coulomb (C); rr là khoảng cách giữa hai điện tích điểm. Độ lớn lực tuân theo định luật Coulomb trong chân không (xấp xỉ đúng trong không khí). Lực nằm trên đường nối hai điện tích; dấu của chúng quyết định lực hút hay đẩy.

Điều chỉnh dấu, độ lớn điện tích và khoảng cách để quan sát lực hút, lực đẩy và quy luật nghịch đảo bình phương.

Khoảng cách ảnh hưởng thế nào?

Nếu giữ hai điện tích không đổi rồi tăng khoảng cách lên gấp đôi, lực chỉ còn một phần tư. Tăng độ lớn một điện tích lên ba lần thì lực tăng ba lần. Đây là quan hệ về độ lớn; hướng lực vẫn được xác định bởi dấu điện tích.

Ví dụ: Tính lực giữa hai điện tích

Hai điện tích +2.0 μ+2.0\,\muC và −3.0 μ-3.0\,\muC cách nhau 0.200.20 m trong không khí. Tính độ lớn và cho biết tương tác.

Lời giải

F=8.99×109(2.0×10−6)(3.0×10−6)/(0.20)2≈1.35F=8.99\times10^9(2.0\times10^{-6})(3.0\times10^{-6})/(0.20)^2\approx1.35 N. Hai dấu trái nhau nên lực là lực hút.

Có thể kiểm tra tỉ lệ bằng cách giữ một điện tích cố định và so sánh hai phép đo. Nếu khoảng cách từ 0.300.30 m giảm còn 0.150.15 m, lực tăng 44 lần vì r2r^2 giảm còn một phần tư. Trong môi trường điện môi đồng nhất, tương tác yếu hơn chân không; hằng số điện môi tương đối εr\varepsilon_r làm mẫu số hiệu dụng tăng lên. Mô hình điện tích điểm phù hợp khi kích thước vật nhỏ hơn nhiều so với khoảng cách giữa chúng.

Điện tích còn được lượng tử hóa: điện tích của vật thông thường là bội số nguyên của điện tích electron về độ lớn. Khi cọ xát hai vật, electron chuyển từ vật này sang vật kia; tổng điện tích vẫn được bảo toàn.

Trắc nghiệm nhanh

Giữ nguyên hai điện tích, tăng khoảng cách giữa chúng lên gấp đôi thì lực Coulomb có độ lớn thế nào?

Hai điện tích điểm mang dấu trái nhau sẽ tương tác như thế nào?

Tài liệu tham khảo

  1. Young, Freedman (2019). University Physics
  2. Halliday, Resnick, Walker (2014). Fundamentals of Physics