Georges Charpak
1924–2010, Dąbrowica, Ba Lan (nay là Dubrovytsia, Ukraina), Paris, Pháp
Nhà vật lý người Pháp gốc Ba Lan, đoạt Nobel Vật lý 1992 nhờ phát minh buồng tỉ lệ đa dây — detector cách mạng hóa việc ghi nhận quỹ đạo hạt.
Sinh tại Dąbrowica, Ba Lan (nay là Dubrovytsia, Ukraina), Charpak sang Pháp từ nhỏ, tham gia Kháng chiến thời Thế chiến II và bị đày tới Dachau. Sau chiến tranh ông học kỹ sư và nhận tiến sĩ vật lý hạt nhân dưới hướng dẫn Frédéric Joliot-Curie (1954). Tại CERN từ 1959, ông phát minh buồng tỉ lệ đa dây năm 1968: lưới dây anot đặt sát nhau hoạt động như các detector độc lập, ghi được hàng triệu quỹ đạo hạt mỗi giây — không thể thiếu trong mọi thí nghiệm máy gia tốc hiện đại. Sau đó ông phát triển detector cho X-quang và chương trình giáo dục khoa học 'La main à la pâte'.
Công trình đoạt giải Nobel
Năm 1968 Charpak nhận ra rằng mỗi dây trong bộ đếm tỉ lệ hoạt động như một detector độc lập, nên một mặt phẳng dây đặt sát nhau giữa hai catot có thể định vị hạt với độ chính xác dưới milimet ở tốc độ ~10⁵–10⁶ hạt mỗi giây trên mỗi dây — cao hơn buồng bọt mà nó thay thế hàng bậc.
Buồng tỉ lệ đa dây, cùng các thế hệ kế thừa (buồng drift, buồng chiếu thời gian, và sau này các thiết bị GEM/micromegas mà ông góp phần phát triển), trở thành công nghệ ghi quỹ đạo chuẩn của vật lý hạt; các biến thể lan sang chụp ảnh y tế và y học hạt nhân.
Nơi làm việc: CERN, ESPCI Paris
Pháp, Ba Lan