Physic Labs

Vũ trụ học & Thiên văn vật lý

Hình thành cấu trúc vũ trụ, thiên hà

Tăng hệ số phát triển D để xem dao động mật độ nhỏ được hấp dẫn khuếch đại thành cụm, sợi và hốc trong mạng vũ trụ; so sánh phân bố điểm đầu và cuối để nhận ra bất ổn Jeans δ∝D(a)\delta \propto D(a).

Nghiên cứu

Dụng cụ

  • Bầy điểm biểu diễn vùng vật chất trong thể tích vũ trụ học
  • Thanh trượt « Hệ số phát triển D » (1–10)
  • Thanh trượt « Góc nhìn » và khả năng xoay 3D
  • Nút « Tạm dừng » tiến trình hình thành cấu trúc

Các bước tiến hành

  1. Quan sát điều kiện ban đầu gần đồng nhất

    Đặt « Hệ số phát triển D » về 1: các điểm phân bố gần đều với nhiễu loạn nhỏ — mô hình hóa vũ trụ sớm nơi độ tương phản mật độ δ=Δρ/ρˉ≪1\delta = \Delta\rho/\bar\rho \ll 1. Ghi lại hình ảnh « ngẫu nhiên đều » để so sánh sau.

  2. Tăng D và nhìn cụm–sợi hình thành

    Kéo D tăng dần: các vùng hơi đông đúc hút thêm điểm lân cận — « kẻ giàu càng giàu » của bất ổn hấp dẫn — tạo cụm nối bằng sợi, xen kẽ hốc trống. Đây là phiên bản mô phỏng của δ∝D(a)\delta \propto D(a) trong giai đoạn tuyến tính.

  3. Xoay mạng vũ trụ và so với khảo sát thật

    Đổi « Góc nhìn » và kéo hình xoay: kiểm tra cấu trúc lưới giống nhau từ mọi phía — vũ trụ đẳng hướng về thống kê ở thang lớn. So sánh với bản đồ thiên hà thật (khảo sát 2dF/SDSS) và nêu vai trò của vật chất tối lạnh tạo giếng thế cho khí tụ lại.

Mô phỏng

Lịch sử thí nghiệm

Năm 1902 James Jeans chứng minh rằng môi trường tự hấp dẫn bất ổn với nhiễu loạn dài hơn bước sóng Jeans — hạt giống lý thuyết của mọi cấu trúc vũ trụ. Evgeny Lifshitz phát triển lý thuyết nhiễu loạn tuyến tính trong vũ trụ giãn nở (1946), và thập niên 1970–80 James Peebles cùng cộng sự chuẩn hóa khuôn khổ phổ lũy thừa + hàm tương quan cho phân bố thiên hà. Các khảo sát CfA (1986), 2dF và SDSS lộ ra « mạng vũ trụ » — cụm, sợi, hốc — đúng như mô phỏng. Mảnh ghép cuối là hạt giống nguyên thủy: dị hướng CMB δT/T ~ 10⁻⁵ do COBE-DMR đo năm 1992 (George Smoot, John Mather, Nobel 2006) cho biên độ dao động đầu mà hấp dẫn khuếch đại thành cấu trúc hôm nay.

Nhà vật lý liên quan

Chủ đề liên quan trong thư viện