Physic Labs

Điện học – Từ học

Định luật Ohm cho toàn mạch, suất điện động

Khảo sát định luật Ohm toàn mạch với nguồn có suất điện động E\mathcal E và điện trở trong rr: đo dòng điện theo điện trở trong và kiểm chứng I=E/(R+r)I = \mathcal E/(R+r) cùng hiệu điện thế hai cực U=E−IrU = \mathcal E - Ir.

THPT

⚠ Mạch trong hình là mô phỏng; với mạch thật, không nối tắt hai cực nguồn vì dòng ngắn mạch I≈E/rI \approx \mathcal E/r có thể làm nguồn nóng và hỏng.

Dụng cụ

  • Nguồn điện có suất điện động ℰ và điện trở trong r (mô hình 3D, kéo để xoay)
  • Thanh trượt “Cảm ứng từ / mức” (đọc số tesla, điều chỉnh biên độ đồ thị)
  • Thanh trượt “Góc / tốc độ” (đóng vai trò điện trở trong r trong readout, Ω)
  • Nút “Tạm dừng / Chạy tiếp” cho từng hình
  • Readout dòng điện “I = ℰ/(R+r)” (A)

Các bước tiến hành

  1. Đọc dòng điện toàn mạch

    Ở mục 1, quan sát mô hình nguồn và vòng mạch; kéo canvas để xoay góc nhìn. Đọc readout “I = ℰ/(R+r) = … A (ℰ = 1 V, R = 1 Ω, r = … Ω)” và đối chiếu với công thức I=ER+rI = \frac{\mathcal E}{R+r} tính tay từ các số hiển thị.

  2. Đổi điện trở trong r

    Kéo thanh trượt “Góc / tốc độ” từ nhỏ đến lớn — nó điều khiển r (Ω) trong readout. Ghi lại I ở ba giá trị r và kiểm tra I giảm khi r tăng theo I=E/(R+r)I = \mathcal E/(R+r); với r → 0, nguồn trở thành lý tưởng và U→EU \to \mathcal E. Bấm “Tạm dừng” nếu muốn đọc số khi hình đứng yên.

  3. Đối chiếu với đồ thị định lượng

    Ở mục 2, đồ thị cập nhật theo tham số; giữ một thanh trượt cố định rồi đổi thanh còn lại. Dùng “Cảm ứng từ / mức” để đổi biên độ hiển thị và “Góc / tốc độ” để đổi r; đọc lại readout của mục 2 và kiểm tra hiệu điện thế hai cực theo U=E−IrU = \mathcal E - Ir cho từng cặp (I, r).

  4. Dự đoán giới hạn nguồn lý tưởng

    Trước khi kéo “Góc / tốc độ” về cực tiểu, dự đoán I và U khi r ≈ 0 theo I≈E/RI \approx \mathcal E/R và U≈EU \approx \mathcal E; sau đó kéo slider để kiểm tra. Ngược lại, đặt r lớn nhất và nhận xét dòng yếu đi — giải thích tại sao pin cũ (r lớn) vẫn đo được hiệu điện thế hở gần E\mathcal E nhưng cấp dòng kém.

Mô phỏng

Lịch sử thí nghiệm

Suất điện động của nguồn sinh ra từ quá trình biến đổi năng lượng bên trong pin hoặc máy phát. Năm 1800, Alessandro Volta chế tạo cột Volta — nguồn dòng điện liên tục đầu tiên — nhờ đó các nhà khoa học lần đầu có dòng ổn định để đo đạc. Georg Simon Ohm công bố năm 1827 quan hệ định lượng giữa dòng điện và hiệu điện thế; trong cùng công trình, ông đã phân biệt vai trò của “lực kích thích” của nguồn (suất điện động) với điện trở cả trong lẫn ngoài mạch. Năm 1831, Michael Faraday phát hiện cảm ứng điện từ, mở ra cách tạo suất điện động mới không cần phản ứng hóa học — nền tảng của máy phát điện. Công thức toàn mạch I=E/(R+r)I = \mathcal E/(R+r) và hiệu điện thế hai cực U=E−IrU = \mathcal E - Ir được Gustav Kirchhoff (1845) đặt trong hệ thống định luật mạch tổng quát, cho phép tính toán mọi mạch kín chứa nguồn có điện trở trong.

Nhà vật lý liên quan

Chủ đề liên quan trong thư viện