Murray Gell-Mann
1929–2019, Thành phố New York, Hoa Kỳ, Santa Fe, New Mexico, Hoa Kỳ
Nhà vật lý lý thuyết Mỹ, người sắp xếp 'vườn thú' hạt cơ bản bằng sơ đồ Bát Trọng và dự đoán quark là cấu tử cơ bản của hadron.
Được đào tạo tại Yale và MIT dưới sự hướng dẫn của Victor Weisskopf, Gell-Mann gia nhập Viện Nghiên cứu Cao cấp trước khi định cư tại Caltech, nơi ông thống trị lý thuyết hạt hai thập kỷ. Ngoài sơ đồ Bát Trọng, ông đưa ra khái niệm độ lạ (strangeness), lý thuyết tương tác yếu V−A cùng Feynman, và sau này đồng sáng lập Viện Santa Fe nghiên cứu hệ phức hợp.
Công trình đoạt giải Nobel
Giải Nobel 1969 của Gell-Mann ghi nhận 'những đóng góp và phát hiện về phân loại các hạt cơ bản và tương tác của chúng'. Số lượng tử độ lạ (1953) của ông giải thích tại sao một số hạt sinh ra nhiều nhưng phân rã chậm, và sơ đồ Bát Trọng (1961) nhóm meson và baryon thành các đa trùng SU(3).
Sơ đồ này dự đoán baryon Ω−, được phát hiện năm 1964 đúng vị trí dự đoán. Việc diễn giải toán học các đa trùng dẫn ông tới quark — các cấu tử mang điện tích phân số cấu thành mọi hadron — nền tảng khái niệm của Mô hình Chuẩn.
Nơi làm việc: Viện Công nghệ California (Caltech), Viện Santa Fe
Hoa Kỳ