Francis Halzen
Tên theo chữ viết gốc: Francis Halzen
Nhà vật lý hạt người Mỹ gốc Bỉ, cha đẻ khoa học của Đài quan sát Neutrino IceCube và người tiên phong thiên văn học neutrino — Nobel Vật lý 2026.
Francis Halzen sinh năm 1944 tại Bỉ, lấy bằng tiến sĩ vật lý tại Đại học Louvain (Bỉ) rồi chuyển sang Mỹ. Ông là giáo sư tại Đại học Wisconsin–Madison — nơi ông khởi xướng dự án AMANDA và sau đó là IceCube. Ý tưởng đột phá của ông là dùng chính lớp băng vĩnh cửu ở Nam Cực như một môi trường phát hiện tự nhiên khổng lồ: neutrino đến từ các nguồn thiên văn rất hiếm khi va chạm với vật chất, nhưng mỗi lần va chạm sẽ sinh ra một chùm hạt tải điện đi nhanh hơn ánh sáng trong băng và phát ra ánh sáng Cherenkov xanh mờ — một tín hiệu có thể đo được bằng hàng nghìn cảm biến quang chôn sâu trong khối băng. Năm 2013, sau nhiều thập kỷ phát triển, IceCube chính thức ghi nhận các neutrino thiên văn có năng lượng lên tới nhiều PeV, mở ra kỷ nguyên Thiên văn học Neutrino. Tháng 10/2026, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố ông đoạt giải Nobel Vật lý cho những đóng góp này.
Công trình đoạt giải Nobel
Giải Nobel Vật lý 2026 trao cho Francis Halzen "vì những đóng góp mang tính quyết định đối với Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các neutrino năng lượng cao có nguồn gốc vật lý thiên văn". Ông đề xuất dùng lớp băng vĩnh cửu tại Nam Cực làm vật liệu phát hiện neutrino — ý tưởng khởi sinh IceCube, đài quan sát 1 km³ dưới băng Nam Cực ghi nhận neutrino qua ánh sáng Cherenkov do các hạt tải điện thứ sinh phát ra. Từ năm 2013, IceCube liên tục phát hiện neutrino thiên văn năng lượng PeV, mở ra ngành Thiên văn học Neutrino.
Nơi làm việc: Đại học Wisconsin–Madison, Trạm Nam Cực Amundsen–Scott
Hoa Kỳ, Bỉ