Arthur Ashkin
1922–2020, Brooklyn, New York, Mỹ, Rumson, New Jersey, Mỹ
Nhà vật lý người Mỹ, phát minh 'kẹp quang học' dùng chùm laser nắm giữ nguyên tử, virus và tế bào sống.
Ashkin làm việc tại Bell Labs 1952–1991. Ông nhận ra áp suất bức xạ — 'sức đẩy' của photon — có thể tác động cơ học lên hạt nhỏ; năm 1986 ông chứng minh một chùm laser hội tụ mạnh duy nhất có thể giữ chặt hạt ba chiều: kẹp quang học. Bằng cách làm suy giảm tia, ông cho thấy nó nắm được cả tế bào và vi khuẩn sống mà không làm hỏng.
Công trình đoạt giải Nobel
Kẹp quang học (Ashkin, 1986) lợi dụng lực gradient gần tiêu điểm laser: photon lệch khi qua hạt truyền động lượng kéo hạt về tâm chùm. Dụng cụ này cho phép đo lực piconewton và chuyển động nanomet — biến thành 'tay' của vật lý sinh học: kéo giãn DNA, đo motor phân tử kinesin, và bẫy nguyên tử lạnh.
Nơi làm việc: Phòng thí nghiệm Bell
Hoa Kỳ