Physic Labs

Vật lý nghiên cứu chuyên sâu

Phản ứng tổng hợp hạt nhân (nhiệt hạch)

Khảo sát điều kiện tổng hợp hạt nhân nhiệt hạch: ion trong plasma nóng phải vượt rào Coulomb nhờ đuôi phân bố Maxwell–Boltzmann. Quan sát vai trò của nhiệt độ và mật độ và kiểm chứng xu hướng f(v)∝v2e−mv2/2kBTf(v) \propto v^2 e^{-mv^2/2k_BT}.

Nâng cao

Dụng cụ

  • Buồng plasma ảo với các ion chuyển động nhiệt
  • Đồ thị phân bố Maxwell–Boltzmann và vùng rào Coulomb
  • Thanh trượt nhiệt độ tương đối và mật độ tương đối

Các bước tiến hành

  1. Quan sát va chạm ion

    Ở hình 1 "Ion trong plasma nóng", xem các ion chuyển động và va chạm; đa số va chạm bị lực đẩy Coulomb chặn lại. Đọc giá trị nhiệt độ, mật độ hiện tại ở bảng đọc. Chỉ những ion ở đuôi phân bố năng lượng cao (và nhờ xuyên hầm lượng tử) mới có thể hợp nhất.

  2. Tăng nhiệt độ

    Kéo "Nhiệt độ tương đối" lên và xem phân bố Maxwell–Boltzmann ở hình 2 rộng ra, đuôi năng lượng cao dày lên: f(v)∝v2e−mv2/2kBTf(v) \propto v^2 e^{-mv^2/2k_BT}. Số ion đủ nhanh vượt rào tăng mạnh dù nhiệt độ chỉ tăng vừa phải — đây là lý do sao và lò nhiệt hạch cần T∼107 ⁣− ⁣108T \sim 10^7\!-\!10^8 K.

  3. Đổi mật độ và so sánh

    Giữ T cao, tăng "Mật độ tương đối": nhiều ion hơn nghĩa là nhiều va chạm hơn mỗi giây — tốc độ phản ứng tỉ lệ n2n^2. So sánh hai cấu hình (T cao, n thấp) và (T vừa, n cao): cả hai đều có thể cho cùng số phản ứng, gợi ý tiêu chí tích n T τEn\,T\,\tau_E (tam tích Lawson) cần vượt ngưỡng để plasma tự duy trì cháy.

Mô phỏng

Lịch sử thí nghiệm

Những năm 1920, Arthur Eddington đề xuất sao lấy năng lượng từ hợp nhất hydro thành heli, dù nhiệt độ lõi sao tính theo cơ học cổ điển dường như quá thấp. Năm 1928 George Gamow (và độc lập Gurney–Condon) dùng xuyên hầm lượng tử để giải thích hạt nhân vượt rào Coulomb ở năng lượng thấp hơn đỉnh rào. Năm 1938–39 Hans Bethe giải mã chu trình CNO và chuỗi proton–proton cung cấp năng lượng cho sao — công trình nhận Nobel 1967. Từ thập niên 1950, con người đuổi theo nhiệt hạch kiểm soát: các thiết kế tokamak (Liên Xô), stellarator và giam hãm quán tính bằng laser; đến 2022 phòng NIF của Mỹ lần đầu ghi nhận mục tiêu cho ra nhiều năng lượng hơn laser nạp vào.

Nhà vật lý liên quan

Chủ đề liên quan trong thư viện